15-elfstedentochten-1909-1997

15 Iconische Elfstedentochten: van IJstijd tot opwarming van de aarde?

Er zijn officieel 15 Elfstedentochten gehouden in Nederland. De eerste Elfstedentocht vond plaats in 1909 en de meest recente was in 1997. Stap in onze tijdmachine terwijl we teruggaan naar het begin van de 20e eeuw, waar de Elfstedentocht een bescheiden begin had.

Elfstedentocht van 1909

In 1909 werd de allereerste tocht georganiseerd, maar de dooi gooide roet in het eten, waardoor slechts 23 dappere zielen zich op het ijs waagden. Het startschot klonk bij hotel Amicitia in Leeuwarden, en de legende was geboren. Lees hier meer over de Elstendentocht van 1909

Elfstedentoch_1929

Elfstedentocht van 1912

In 1912, slechts drie jaar na de allereerste Elfstedentocht, gaven schaatsers opnieuw blijk van hun onverschrokkenheid en passie voor de tocht. Ondanks de winterse elementen trotseerde een grotere groep schaatsers de barre omstandigheden en voltooide de tocht met succes. Deze tweede editie van de Elfstedentocht bevestigde de groeiende populariteit van het evenement en zette de traditie voort.

De winnaar, Coen de Koning, voltooide de tocht in 11 uur en 40 minuten.

Elfstedentocht van 1917

Op 27 januari 1917, tijdens de Eerste Wereldoorlog, won Coen de Koning de Elfstedentocht, net als in 1912. Het is de eerste tocht die is vastgelegd op film. Ondanks de moeilijke tijden was de Elfstedentocht van 1917 een teken van de onverzettelijkheid van de Nederlandse schaatsers.

Elfstedentocht 1917

Elfstedentocht van 1929

De Elfstedentocht van 1929, de 4e editie van deze tocht was buitengewoon zwaar vanwege de barre omstandigheden, waaronder kou en harde wind. De winnaar van deze editie was Karst Leemburg, die de 200 kilometer lange tocht volbracht in 11 uur en 9 minuten.

Elfstedentocht van 1933

De Elfstedentocht van december 1933 was de enige editie die in december werd verreden. Deze unieke timing voegde een extra uitdaging toe aan de tocht. De winnaar van deze editie was Auke Adema, die de tocht voltooide in 9 uur en 19 minuten.

Elfstedentocht van 1940

In 1940 werd de Elfstedentocht gekenmerkt door hevige sneeuwval en een stormachtige oostenwind, wat resulteerde in een ware uitdaging voor de deelnemers. De winnaar van deze editie was Piet Keijzer, die de tocht volbracht in 9 uur en 49 minuten. Het was een buitengewoon zware editie vanwege de winterse omstandigheden.

Elfstedentocht tijdens de oorlog (1941, 1942)

Zelfs de bezetting van Nederland door Duitsland tijdens de Tweede Wereldoorlog kon de onverzettelijkheid van de Elfstedentocht niet tegenhouden. In een tijd van grote uitdagingen en ontberingen voor de Nederlandse bevolking, vonden schaatsers en de organisatoren van de Elfstedentocht de vastberadenheid om dit geliefde evenement voort te zetten.

In 1941, onder de heerschappij van de Duitse bezetters, ging de Elfstedentocht door. Ondanks de strenge regels en de verduistering die van kracht was om de kust te beschermen tegen luchtaanvallen, gaven de schaatsers alles wat ze hadden. Deze editie was een symbool van veerkracht en vastberadenheid in een tijd van grote onzekerheid en beproevingen.

Bron: natuurijswijzer.nl

Het volgende jaar, in 1942, bracht een nieuwe editie van de Elfstedentocht. Deze keer waren de omstandigheden niet minder uitdagend, maar opnieuw verzamelden schaatsers en fans zich om deze unieke en historische schaatstocht voort te zetten. Het evenement diende als een bron van troost en saamhorigheid te midden van de sombere tijden van oorlog.

Elfstedentocht na de oorlog (1947)


De Elfstedentocht van 1947 wordt vaak herinnerd vanwege de opmerkelijke wendingen die het evenement nam. Jan van der Hoorn werd uiteindelijk uitgeroepen tot de winnaar van deze editie, nadat de eerste vier schaatsers waren gediskwalificeerd vanwege onreglementaire hulp van het publiek. De intense strijd om de overwinning en de enthousiaste aanmoedigingen van toeschouwers langs de route maakten deze tocht tot een gedenkwaardig evenement.

De controversiële diskwalificaties benadrukten het belang van het naleven van de strikte regels van de Elfstedentocht en gaven een onverwachte wending aan de geschiedenis van het evenement. Jan van der Hoorn’s overwinning maakte hem tot een nationale held en de gebeurtenissen van de Elfstedentocht van 1947 blijven een intrigerend onderdeel van de rijke traditie van deze legendarische schaatstocht.



De Elfstedentocht, een van ’s werelds meest beroemde schaatsevenementen, kende in de jaren vijftig en zestig een periode van bijzondere uitstraling. Tijdens deze periode werden er edities gehouden in 1954, 1956 en 1963 die tot de meest memorabele behoorden.

Elfstedentochten van 1954 en 1956

De Elfstedentocht van 1954, ook bekend als de “Hels Tocht,” was een van de zwaarste ooit. Deelnemers werden geconfronteerd met extreme kou en barre omstandigheden, wat resulteerde in een indrukwekkende prestatie van de winnaar, Jeen van den Berg. Zijn overwinning werd gevierd als een triomf van menselijke vastberadenheid.

In 1956 werd de Elfstedentocht opnieuw gehouden, en deze keer stond de editie bekend om zijn onvoorspelbare weersomstandigheden. Hoewel de winnaar, de Fries Jan Derksen, niet zo bekend was als sommige andere deelnemers, was zijn overwinning desalniettemin een indrukwekkende prestatie.

Elfstedentochten van 1963

De Elfstedentocht van 1963 is wellicht de meest legendarische van allemaal. Deze editie staat vooral bekend vanwege de buitengewoon barre omstandigheden waarmee de deelnemers werden geconfronteerd. Zo was zelfs de zee bevroren en dus geen branding te horen. Maar het was niet alleen de kou en de sneeuw die de tocht zo zwaar maakten, maar ook het feit dat de Elfstedenroute zelf was veranderd vanwege ijscondities, wat resulteerde in een nog langere afstand.

Paping (1963) Bron: Wikikids

Wat deze editie extra speciaal maakte, was het feit dat het de eerste Elfstedentocht was die op televisie werd uitgezonden. Dit betekende dat mensen overal in Nederland en daarbuiten getuige konden zijn van de ongelooflijke ontberingen en triomfen van de deelnemers.

De legendarische winnaar van de Elfstedentocht van 1963 was Reinier Paping. Zijn aankomst bij de finish, half bevroren en volledig uitgeput, is een van de meest iconische momenten in de geschiedenis van de Elfstedentocht en wordt nog steeds herinnerd als een symbool van wilskracht en doorzettingsvermogen.

De Elfstedentocht van 1963 blijft een van de meest gedenkwaardige gebeurtenissen in de Nederlandse sportgeschiedenis en heeft zijn plaats verdiend in de annalen van de nationale folklore.

Elfstedentochten van de jaren 70 en 80

De jaren ’70 en ’80 brachten een langdurige pauze, gedeeltelijk toegeschreven aan thermische waterverontreiniging. Pas in 1985 kon de tocht opnieuw worden georganiseerd, met een nationale gekte en de primeur van vrouwelijke deelnemers. 1986 bracht hard ijs en prins Willem-Alexander onder een pseudoniem.

Elfstedentoch 1985 finish (Bron:Wikipedia/Canva)

De Elfstedentocht van 1985 en 1986 zijn beide zeer geruchtmakende en beroemde edities van de tocht, maar als we moeten kiezen welke van de twee nog beroemder is, zou dat waarschijnlijk de Elfstedentocht van 1985 zijn.

De Elfstedentocht van 1985 wordt vaak beschouwd als een van de meest legendarische edities vanwege de barre weersomstandigheden en de buitengewone inspanningen die de schaatsers moesten leveren. De tocht werd gehouden onder zeer strenge winterse omstandigheden, met ijskoude temperaturen, sterke wind en zware sneeuwval. Toch voltooiden meer dan 16.000 schaatsers de tocht, wat een recordaantal was. Evert van Benthem won deze editie en verwierf daarmee legendarische status.

De Elfstedentocht van 1986, die het jaar daarop plaatsvond, was ook opmerkelijk, maar wordt vaak overschaduwd door de epische editie van 1985. Het weer was niet zo extreem en deelnemersaantallen waren lager. Ook won Evert van Benthem opnieuw, waarmee hij zijn status als een van de grootste Elfstedentocht-schaatsers bevestigde.

Dus, hoewel beide Elfstedentochten zeer beroemd zijn, wordt de editie van 1985 vaak als de meest geruchtmakende en fameuze beschouwd vanwege de extreme weersomstandigheden en het recordaantal deelnemers.

Elfstedentochten van de jaren 90

De laatste keer dat we onze schaatsen aantrokken voor de Elfstedentocht was in 1997. Het was, net als de editie van 1963, een van de meest memorabele in de geschiedenis van het evenement – en tot op heden de meest recente. Zoals in voorgaande jaren werden deelnemers geconfronteerd met zware weersomstandigheden, waaronder vorst en harde wind. Deze uitdagingen maakten de tocht niet alleen fysiek veeleisend, maar ook mentaal.

Een opvallend kenmerk van de Elfstedentocht van 1997 was echter de uitstekende ijskwaliteit. Het ijs was van topkwaliteit en daardoor konden deelnemers met vertrouwen over de bevroren kanalen, meren en rivieren schaatsen. Dit was een belangrijk verschil ten opzichte van eerdere pogingen om de Elfstedentocht te organiseren, waarbij het ijs niet altijd voldoende dikte had om de veiligheid van de deelnemers te waarborgen.

De editie van 1997 trok duizenden deelnemers en nog veel meer toeschouwers die langs de route verzamelden om de schaatsers aan te moedigen. Het was een gevoel van nationale eenheid en trots, en het evenement bracht mensen uit alle lagen van de samenleving samen.

Uiteindelijk was het Henk Angenent die als eerste de finish bereikte en de Elfstedentocht van 1997 won. Zijn overwinning werd gevierd als een triomf van doorzettingsvermogen en fysieke kracht, en hij werd al snel een nationale held.

Komt er ooit nog een Elfstedentocht?

Sinds 1997 heeft Nederland geen Elfstedentocht meer gezien, en dit heeft veel mensen doen afvragen of er ooit nog een zal plaatsvinden.

Er heerst een gevoel van nostalgie en verlangen naar de strenge winters van weleer, toen ijspret en de Elfstedentocht een onlosmakelijk deel van de Nederlandse cultuur waren. De vraag is dan ook, is de opwarming van de aarde verantwoordelijk voor het gebrek aan Elfstedentochten in recente jaren.

Wetenschappelijk onderzoek wijst uit dat klimaatverandering invloed heeft op de frequentie en intensiteit van wintersportevenementen zoals deze. Hogere temperaturen en veranderingen in neerslagpatronen hebben de vorming van betrouwbaar ijs bemoeilijkt.

Maar laten we niet te snel de schuld volledig aan de opwarming van de aarde geven. De Elfstedentocht is altijd afhankelijk geweest van een combinatie van meerdere gunstige factoren, waaronder strenge vorst gedurende langere perioden, weinig sneeuwval en ideale ijscondities. Dit delicate samenspel van natuurlijke elementen maakte de tocht tot een zeldzaam fenomeen, zelfs in zijn hoogtijdagen.

De Koninklijke Vereniging De Friesche Elf Steden, belast met de organisatie van de Elfstedentocht, heeft (steeds) strenge criteria vastgesteld om de veiligheid van de deelnemers te waarborgen. Als deze criteria niet worden gehaald, wordt de tocht niet georganiseerd. In de afgelopen decennia is dit meer regel dan uitzondering geworden, wat leidt tot de teleurstelling van schaatsliefhebbers overal in Nederland.

Dus, komt er ooit nog een Elfstedentocht? Dat is een vraag waarop niemand een definitief antwoord kan geven. Terwijl de opwarming van de aarde een rol lijkt te spelen in het veranderende klimaatpatroon van Nederland, blijft het ook afhankelijk van het lot, van de grillen van Moeder Natuur en van de vastberadenheid van de organisatoren en deelnemers.

Slotwoord

Eén ding is echter zeker: de Elfstedentocht blijft een symbool van Nederlandse vastberadenheid, doorzettingsvermogen en saamhorigheid. Of deze iconische schaatstocht ooit weer tot leven zal komen, hangt af van vele onvoorspelbare factoren. Tot die tijd blijft de hoop levend dat de Friese steden ooit weer zullen worden verbonden door een epische schaatstocht die generaties zal inspireren, ongeacht de uitdagingen van het moderne klimaat.

Delen, graag!
Mark van Soomeren
Mark van Soomeren

Ik ben Mark van Soomeren, oprichter, beeldredacteur en blogger bij Nostalgify. Ik ben een Storyteller, Nostalgist, Erfgoed- en Vintage-liefhebber. Samen met Suus van Soomeren koesteren wij onze liefde voor de jaren '50, '60, '70, '80 en '90 en onze missie is om die nostalgische gevoelens van vroeger te delen.

Vind je onze content leuk, steun ons dan via deze pagina

Deel, like, abonneer - bedankt! 😊💥🚀

Artikelen: 18

2 reacties

  1. Elfstedentochten is de eerste die ik bekeken heb, ziet er goed uit en als ik wat mag opmerken dan gaat dat over 1963 inderdaad de eerste die op tv kwam een ieder met tv kon er getuige van zijn in een winter die men heel lang niet meer meegemaakt had.
    Zo was zelfs de zee bevroren dus geen branding te horen.
    Legendarische was de winnaar Reinier Paping half bevroren kwam hij binnen.
    Van mij mag dit er bij want mijn generatie kan zich dit heel goed herrinneren!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *