Elfstedentocht 1909

Elfstedentocht van 1909: negen (9) leuke wetenswaardigheden

Stel je even voor dat je een stap terug in de tijd kunt zetten naar het begin van de 20e eeuw. De wereld is anders, technologieën zijn primitiever, maar er is één ding dat altijd hetzelfde blijft: de ontembare Nederlandse liefde voor schaatsen en avontuur. Dit is de Elfstedentocht van 1909, en Friesland staat op het punt om geschiedenis te schrijven.

Het is 2 januari, het dooit. Aan de start van de eerste officiële Elfstedentocht staat een klein deelnemersveld klaar. Na 13 uur en 50 minuten komt Minne Hoekstra uit Warga als eerste over de finish. Op de foto hieronder staat in het midden, 5e van links met baardje de winnaar Minne Hoekstra, links van hem Gerlof van der Leij, de 2e prijswinnaar uit Marrum, rechts jhr. Jan Feith.

Elfstedentoch_1929
Elfstedentoch 1929 (bron: Wikipedia)

Hoewel de tijden van deelnemers uit die tijd niet te vergelijken zijn met moderne records, was de overwinning voor Hoekstra en de andere schaatsers een prestatie die de geschiedenis in zou gaan als een triomf van vastberadenheid en passie voor de Elfstedentocht.

De Elfstedentocht van 1909 is slechts een van de vele hoofdstukken in het rijke verhaal van deze legendarische schaatstocht. Het belichaamt de geest van avontuur, de liefde voor ijs en de Nederlandse traditie die nog altijd springlevend is in de harten van mensen die dromen van de volgende Elfstedentocht.

We hebben hieronder 9 feitjes voor je verzameld over de eerste officiële Elfstedentocht uit 1909.

1. Primeur, 1e Elfstedentocht

De Elfstedentocht van 1909 was de allereerste officieel georganiseerde Elfstedentocht in de geschiedenis. Het was een baanbrekend evenement dat het begin markeerde van wat een Nederlandse traditie zou worden.

De afrit van den elfstedentocht is Zaterdag 2 Januari, ’s morgens 5 uur. Een kwartier vóór dien tijd moeten de deelnemers in “Amacitia” aanwezig zijn.

2. Klein deelnemersveld

In tegenstelling tot de latere edities van de Elfstedentocht, namen er in 1909 minder Dan 50 schaatsers deel aan de wedstrijd. Dit kleine aantal was deels te wijten aan de relatieve onbekendheid van het evenement.

3. Minne Hoekstra, winnende tijd!

Minne Hoekstra, een theologie student en zoon van een schaatsenmaker uit Warga, stak als winnaar over de finish tijdens de allereerste Elfstedentocht. Zijn overwinning was niet zonder hindernissen, want na zijn val over een in het ijs bevroren plank bij Birdaard, wist hij zijn positie te heroveren tussen Leeuwarden en Harlingen. Hij haalde tussen Leeuwarden en Harlingen de koplopers Gerlof van der Leij, J. Binnema en Jac. Schaap in. Het hiervoor genoemde duo vielen later in de race uit. Terwijl luitenant Tite Rooseboom Hoekstra nog dicht naderde, had Hoekstra uiteindelijk de meeste krachtreserves over. Hij voltooide de tocht in een indrukwekkende tijd van 13 uur en 50 minuten, slechts drie minuten voor Van der Leij en zes minuten voor Rooseboom. Deze prestatie was des te opmerkelijker gezien de zware omstandigheden. Andere deelnemers volgden op meer dan een uur achterstand.

4. Zware omstandigheden

Het ijs tijdens de eerste Elfstedentocht was buitengewoon zwaar en hobbelig. Deelnemers moesten niet alleen vechten tegen de afstand en de kou, maar ook tegen het moeilijke ijs, zoals eerder al bleek uit de val van Hoekstra over een in het ijs bevroren plank bij Birdaard.

De ijsomstandigheden waren ongunstig doordat het ijs gevormd was tijdens een periode van milde vorst, gevolgd door een dooiperiode. Hierdoor was het ijs niet zo dik als gebruikelijk, en er ontstonden talrijke scheuren en ongelijkheden.

De dooi zorgde er ook voor dat het ijs erg glad was. Deelnemers moesten extra voorzichtig zijn om niet te vallen. Dit gebeurde dan ook regelmatig, en er waren zelfs enkele deelnemers die door de gladheid ten val kwamen en gewond raakten.

5. Nog geen verharde wegen

In 1909 waren de wegen tussen de Friese steden nog niet verhard, wat betekende dat de schaatsers niet alleen op de bevroren kanalen en meren schaatsten, maar ook over onverharde wegen.

Bron: Bouke Boersma/bol.com

6. Schaatsen met veters

Schaatsen waren in die tijd voorzien van leren riemen en veters om ze aan de schoenen te bevestigen, in tegenstelling tot moderne bevestigingssystemen.

Schaatshistorie.nl

7. Geen moderne faciliteiten

In tegenstelling tot de goed georganiseerde evenementen zoals we die van vandaag kennen, waren er in 1909 weinig voorzieningen voor de deelnemers. Er waren geen officiële verzorgingsposten of medische hulpposten langs de route.

8. Toeschouwers langs de route

Ondanks de zware omstandigheden en het kleine aantal deelnemers, verzamelden zich langs de route duizenden toeschouwers om de schaatsers aan te moedigen en te ondersteunen.

Bij gebrek aan fotomateriaal uit 1909, hieronder een foto van de Elfstedentocht uit 1963, je ziet Paping omringt door een menigte van toeschouwers.

Paping (1963) Bron: Wikikids

9. Bescheiden prijs voor de winnaar

De prijs voor de winnaar van de eerste Elfstedentocht was zeer bescheiden in vergelijking met de prijzen van latere edities. Minne Hoekstra won een zilveren sigarettendoos (van de Friesche IJsbond), en de gouden medaille (van de stad Leeuwarden).


Vanaf 1909 begon een traditie te groeien: Ondanks de moeilijke omstandigheden en het kleine deelnemersveld, legde de Elfstedentocht van 1909 de basis voor de traditie die zou uitgroeien tot een van de meest iconische schaatsevenementen ter wereld. Het evenement zou in de komende decennia blijven groeien in populariteit en prestige.

In een ander artikel omschrijven we de,tot nu toe 15 edities van de Elfstedentocht.

Bronnen:
Leeuwarder Courant 1 januari 1909

Delen, graag!
Mark van Soomeren
Mark van Soomeren

Ik ben Mark van Soomeren, oprichter, beeldredacteur en blogger bij Nostalgify. Ik ben een Storyteller, Nostalgist, Erfgoed- en Vintage-liefhebber. Samen met Suus van Soomeren koesteren wij onze liefde voor de jaren '50, '60, '70, '80 en '90 en onze missie is om die nostalgische gevoelens van vroeger te delen.

Vind je onze content leuk, steun ons dan via deze pagina

Deel, like, abonneer - bedankt! 😊💥🚀

Artikelen: 18

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *