Oudejaarsconferences 50-90s

Nederlandse Oudejaarsconferences: een ode aan vijf decennia Oud en Nieuw

Terwijl de tijd verstrijkt, blijft de oudejaarsconference een geliefde Nederlandse traditie. Maar waar begon dit jaarlijkse fenomeen eigenlijk? Terug in de tijd, en in dit artikel gaan we helemaal terug naar de jaren vijftig, toen de radio nog het belangrijkste medium was.

In die tijd wordt het cabaret gedomineerd door De Grote Drie – Wim Sonneveld, Toon Hermans en Wim Kan – maar er is er maar één de koning van de oudejaarsconferance, en dat is natuurlijk Wim Kan.

De 1e Oudejaarsconference (50s en 60s)

Vrijwel iedereen van 40 jaar of ouder, koestert – min of meer – dezelfde nostalgische jeugdherinnering als oudejaarsavond ter sprake komt: het hele gezin gezellig rondom de tafel, met een glaasje zoute stengels, een schaal oliebollen en glaasjes fris. De radio (of later de TV) mocht aan en vader (of moeder) maant iedereen tot stilte, want Wim Kan luidt het jaar uit en de Haagse politici krijgen ervan langs.

Vanaf 1954, op 31 december, waagde Wim Kan de sprong en bracht zijn allereerste oudejaarsconference op de VARA radio. Het was overigens geen live-uitzending zoals we dat tegenwoordig gewent zijn. Deze aller eerste conference ooit is enkele dagen eerder opgenomen in de kleine zaal van het Concertgebouw in Amsterdam voor een 500 man tellend publiek. De show heeft de titel “Nou je weet wa’k zeggen wil” en duurt een uurtje.

Hij vroeg voor dit eerste oudejaarsoptreden duizend gulden, en wenste dat de conference zonder de toen gebruikelijke censuur werd uitgezonden. In 1956, 1958, 1960, 1963 en 1966 volgden er meer, altijd bij de VARA. Het unieke aan zijn conferences was dat hij politici van alle gezindten op de hak nam, ook van zijn eigen zuil. Kortom, het concept voor de oudejaarsconference zoals we die vandaag de dag nog altijd kennen, was geboren!

Via dit kanaal op YouTube kun je de volledige radio-uitzending in 7 delen beluisteren, wat zorgt voor een heerlijke nostalgische avond. Dus als je nog op zoek bent naar een suggestie voor oudejaarsavond, nodig dan het hele gezin of de familie uit om gezellig rond de tafel te zitten met een glaasje zoute stengels, een schaal oliebollen en een glaasjes fris. Want Wim Kan neemt je mee op een reis naar 1954 en geeft de Haagse politici — van toen — flink van katoen! 😄🎙️🎉

1954: Nou je weet wa’k zeggen wil (Wim Kan)
1956: ’t Was me het jaartje wel (Wim Kan)
1958: Waardig over de drempel (Wim Kan)
1960: Uithuilen en opnieuw beginnen (Wim Kan)
1963: Twaalf miljoen oliebollen op aardgas (Wim Kan)
1966: Lachend over de loongrens (Wim Kan)

Overgang naar Televisie (70s)

Een van de tekstleveranciers van Kan is de jonge Groningse cabaretier Seth Gaaikema. Maar als in 1969 Kan moe is en zijn beurt op 31 december voorbij laat gaat, springt Seth Gaaikema in het gat. En tot grote woede van Kan brengt Gaaikema zijn show “Wat een spreker is die man” op televisie uit. Wim Kan over Seth Gaaikema: “Om te huilen. Brutaal. Slechte imitatie van Toon en mij, quasi-lollig en veel te familiair.” Maar zo’n vijf miljoen kijkers zijn het daar niet helemaal mee eens.

Hoe Dan ook, Gaaikema is een cabaretier van de verbinding. En zo iemand kan Nederland goed gebruiken, juist tijdens de late jaren ’60 en het vroege deel van de jaren ’70, wanneer veel jongeren, zoals de Amsterdamse Provo’s en radicale studenten, het gezag van de overheid, de kerk en ouders niet meer automatisch accepteren. Gaaikema weet die twee werelden in deze roerige tijd bij elkaar te brengen.

Maar nog even terug naar Wim Kan toch weer, want als hij zijn angst voor het ‘alziend oog’ heeft overwonnen nadat hij zich op 1 april 1972 goed vermomd had laten interviewen in de KRO-actualiteitenrubriek Brandpunt, als de superrechtse ‘verontruste opperofficier kolonel Dinkels’. Dus in 1973 treedt WIm Kan voor het eerst op voor de TV, met ‘Zuinig over de drempel‘, en die conference zorgt tijdens de oliecrisis voor de broodnodige opluchting. Het programma krijgt met een 8.8, de hoogste waardering ooit gemeten. Van de elpee worden in drie weken 200.000 exemplaren verkocht. Later vraagt – en krijgt – Kan van de VARA een miljoen gulden voor ‘Met de doofpot over de drempel‘. In die conference zit een duidelijke sympathiebetuiging aan het adres van demissionaire premier Den Uyl, die in de clinch ligt met de katholieke minister van Justitie, Dries van Agt. Deze dreigt de Bloemenhovekliniek, waar abortussen worden uitgevoerd, te sluiten. De CDA-lijsttrekker maakt na de uitzending een opmerkelijke tuimeling in de opiniepeilingen.

1973: Zuinig over de drempel (Wim Kan)
1976: Waar gaan we in het nieuwe jaar naar toe (Wim Kan)
1977: Met de doofpot over de drempel (Wim Kan)
1979: Wankelend over de drempel (Wim Kan)

uit zijn oudejaarsconference van 1973

Op de radio werd de serie van Wim Kan onderbroken door Neerlands Hoop (Freek de Jonge en Bram Vermeulen) samen met Jan de Hont. Zij hielden in 1977 in het radioprogramma In de Rooie Haan een oudejaarsconference.

Jaren ’80-’90

Begin jaren ’80 (Kan, Gaaikema en Freek de Jonge)

In 1981 zou Wim Kan opnieuw een oudejaarsconference, een jubileumprogramma, maken, maar er ontstond wrevel tussen hem en de VARA nadat diverse teksten uit de conference waren uitgelekt. De KRO bood uitkomst en gaf Wim Kan een optreden in het televisieprogramma van Aad van den Heuvel, de Alles is Anders show op oudejaarsavond. Dit optreden draaide uit op een, 45 minuten durende, oudejaarsconference.

In 1982 volgde de laatste oudejaarsconference van Wim Kan, en het stokje werd letterlijk en figuurlijk overgenomen door Freek de Jonge. De IKON zond de oudejaarsconference van Freek de Jonge op het andere net uit en tijdens de afsluiting van Wim Kan gaf hij virtueel het stokje aan Freek de Jonge door, die het in zijn conference aannam. Het idee om een echt stokje te gebruiken kwam van Wim Kan zelf.

1981: Wim Kan bij “De alles is anders show” 1981 (Wim Kan)
1982: We spreken af dat we niets afspreken (Wim Kan)

Eind jaren ’80 (Lebbis & Jansen, Freek of Youp?)

In 1988 ontstond er een nieuw fenomeen. Lebbis en Jansen stonden in het theater met een oudejaarsconference. Deze werd meerdere malen gespeeld in de laatste week van het jaar.

In 1989 besloot Seth Gaaikema een dag eerder te gaan zitten met zijn oudejaarsconference ‘Nog Een Dag Om Het Goed Te Maken’. In dat jaar maakte Youp van ’t Hek zijn debuut in de oudejaarsconference. Deze conference was meteen een groot succes en maakte Youp van ’t Hek tot een gevestigde naam.

In 1989 begon hij met een verpletterende show waarin hij het leven van de zwerver prees en alcoholvrij bier belachelijk maakte.

Jaren ’90 (Freek of Youp?)

De strijd tussen Freek de Jonge en Youp van ’t Hek in de jaren ’90 maakte de Nederlandse cabaretscene levendig en boeiend. Het was een periode waarin deze twee cabaretgiganten elkaar uitdaagden om de beste oudejaarsavondshow neer te zetten en het publiek te vermaken. Hun humoristische en scherpe kijk op de wereld maakte van oudejaarsavond in Nederland een onvergetelijke ervaring voor velen.

Als we, afgezien van de ‘grote drie’, de eerste generatie cabaretiers beschouwen die actief waren in de periode van 1954 tot 2000, zien we namen als Wim Kan, Seth Gaaikema, Freek de Jonge, Lebbis en Jansen, en Youp van ’t Hek naar voren komen. Maar laten we nu, om volledig te zijn, verdergaan en de draad oppakken met de opkomst van de tweede generatie oudejaarscabaretiers. Lees snel verder.

Uitdagingen van de tweede linie

Tijdens de jaren 2000 leken Youp en Freek de oudejaarsavond eerlijk te kunnen verdelen zonder veel concurrentie. Maar vanaf 2006 veranderde dit toen Guido Weijers zijn debuut maakte op commerciële zenders, wat leidde tot een breder scala aan oudejaarsconferences met o.a. ook Jan Jaap van der Wal, Arie Koomen.

Vanaf 2011-2020 zien we namen als: Beau van Erven Dorens, Erik van Muiswinkel, Pieter Derks, Theo Maassen, Herman Finkers , Claudia de Breij, Javier Guzman, Marc-Marie Huijbregts, Javier Guzman, Martijn Koning.

En vanaf 2021 kunnen we daar nog deze namen aan toevoegen: Jan Beuving en Patrick Nederkoorn, Najib Amhali, Peter Pannekoek, Micha Wertheim.

Al deze cabaretiers hielden en houden de traditie van Wim Kan levend. De oudejaarsconference blijft evolueren, met elk jaar nieuwe gezichten en perspectieven die onze nationale terugblik op het jaar vormgeven.


Nog even wat feitjes op een rijtje:

  • Wim Kan houdt de eerste radio-conference in 1954.
  • Seth Gaaikema brengt in 1969 de eerste oudejaarsshow op televisie.
  • Freek de Jonge lost in 1982, met een wervelende show Wim Kan af als jaarafsluiter.
  • Youp van ’t Hek komt vanaf 1989 ook om de hoek kijken, en hij wordt samen met Wim Kan, Freek de Jonge, tot de Grote 3 oudejaars cabaretiers genoemd.
  • Dolf Jansen, zeker als je de conferences met Lebbis (Hans Sibbel) meetelt, heeft hij de meeste oudejaarsconferences gemaakt.
  • Vanaf 2000 begint de wildgroei aan jaarafsluiters, zowel bij de publieke omroep als bij de commerciële zenders.
  • In 2016 is Claudia de Breij de eerste vrouwelijke oudejaarsconferencier.

met een rijke geschiedenis die begon bij de legendarische Wim Kan en zich vervolgens ontwikkelde met een scala aan getalenteerde cabaretiers zoals Seth Gaaikema, Freek de Jonge, Lebbis en Jansen, en Youp van ’t Hek, hebben de oudejaarsavondconferences in Nederland een speciale plek veroverd in onze harten en tradities. Door de jaren heen hebben deze cabaretiers ons vermaakt, aan het denken gezet en ons laten lachen tijdens de jaarwisseling.

Hoewel de grote namen uit de eerste generatie zijn verdwenen, blijft de traditie van oudejaarscabaret springlevend. Nieuwe generaties cabaretiers treden op de voorgrond en bieden een frisse kijk op de gebeurtenissen en thema’s van hun tijd.

Blijf genieten van het oudejaarscabaret, en laten we uitkijken naar wat de toekomst nog meer voor ons in petto heeft op het gebied van cabaret en amusement. Ik wens je – ongeacht wanneer je de dit leest – een gelukkig nieuw jaar!

De vraag blijft: wie zal het volgende hoofdstuk van deze geliefde traditie schrijven?

Delen, graag!
Mark van Soomeren
Mark van Soomeren

Ik ben Mark van Soomeren, oprichter, beeldredacteur en blogger bij Nostalgify. Ik ben een Storyteller, Nostalgist, Erfgoed- en Vintage-liefhebber. Samen met Suus van Soomeren koesteren wij onze liefde voor de jaren '50, '60, '70, '80 en '90 en onze missie is om die nostalgische gevoelens van vroeger te delen.

Vind je onze content leuk, steun ons dan via deze pagina

Deel, like, abonneer - bedankt! 😊💥🚀

Artikelen: 18

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *